Każdy nowy rok akademicki to powód do dumy, radości, ale także refleksji nad istotą i sensem funkcjonowania uniwersytetu, celowością prowadzenia badań i kształcenia oraz wpływem uczelni na życie społeczno-gospodarcze. Szczególnie dzisiaj, w czasach dynamicznie zmieniającego się otoczenia, ale także zaawansowanej cyfryzacji i sztucznej inteligencji, pytamy o rolę badacza w takim świecie, sposób tworzenia wiedzy i jej przekazywania – zwłaszcza młodemu pokoleniu.
Wszechogarniający nas dataizm oraz sztuczna inteligencja spowodowały niewyobrażalne zmiany i postęp w modelach przetwarzania danych, a tym samym w modelach decyzyjnych, ekonomicznych, logistycznych, finansowych czy behawioralnych. W ostatnim czasie sztuczna inteligencja przypomina nam o wielu niedoskonałościach lub niewykorzystanych możliwościach ludzkiego umysłu. Posiadamy na ten moment nieporównywalnie mniejsze zdolności percepcyjne, zdolności zapamiętywania danych, rozpoznawania obiektów czy umiejętności analityczne w porównaniu z inteligentnymi chatami i botami. Sztuczna inteligencja w kilka sekund jest w stanie przeszukać ogromne bazy danych, skojarzyć ze sobą wiele faktów, co człowiekowi zajęłoby całe lata, a może całe życie. Świetnie radzi sobie z diagnozowaniem wielu chorób, komponowaniem utworów muzycznych, tworzeniem wirtualnych światów i bytów, a obrazy, które wychodzą spod niewidzialnej sztucznej ręki, wywołują niejednokrotnie niedowierzanie. Dostrzegamy wyraźnie, że różne zawody przejmowane są przez sztuczną inteligencję, a w ich miejsce pojawiają się nowe. Siłą rzeczy obawiamy się gwałtownych zmian na rynku pracy. Podobne odczucia towarzyszyły ludziom także w czasach rewolucji przemysłowej, kiedy uważano, że mechanizacja spowoduje masowe bezrobocie. Tak się jednak nie stało. W miejsce starych zawodów pojawiały się nowe. Ludzie zawsze potrafili robić coś lepiej niż maszyny. Jednak nie ma gwarancji, że tak samo będzie w przyszłości. Zastanawiamy się bowiem, co mogłoby się stać, gdyby sztuczna inteligencja prześcignęła nas w procesie poznawczym. Czy proces ten można sprowadzić do przepływu danych, a myślenie i odczuwanie człowieka do jeszcze jednego organicznego algorytmu? Gdzie jest miejsce dla badacza i uniwersytetu i czy przede wszystkim jeszcze będziemy potrzebni? Gdzie będzie się znajdować centrum wiedzy, centrum decyzyjne oraz sterowania? Zastanawiamy się zatem, czy przypadkiem nie wpadliśmy w pułapkę sztucznej inteligencji, która kreuje otaczający nas świat oraz nasze zainteresowania i poglądy.
Odpowiedzi na te i analogiczne pytania prowadzą nas do takich zagadnień jak: niedeterminizm, rezyliencja i zwinność poznawcza, prospekcja, innowacyjność, a także inteligencja relacyjna i emocjonalna oraz wrażliwość, zaangażowanie i kreatywność. To niezbędne komponenty umysłu jutra oraz uniwersytetu przyszłości, który powinien być polisą bezpieczeństwa rzetelnej wiedzy, miejscem kształtowania umiejętności, poglądów i poczucia odpowiedzialności za innych oraz za losy całego społeczeństwa, gdzie pielęgnuje się kluczowe wartości i dziedzictwo kulturowe oraz buduje się soft power na arenie międzynarodowej.
Dlatego Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach w nowy rok akademicki wchodzi z mottem „Zaangażowany i Kreatywny Uniwersytet”.
„Najważniejszym zasobem uczelni są ludzie”, „Siła w jedności”, „Siła we wrażliwości” – to hasła z poprzednich lat kadencji. Zespalając je ze sobą, utwierdzamy się w przekonaniu, że zjednoczona i wrażliwa wspólnota akademicka ma ogromną siłę, a poprzez kreatywne zaangażowanie jesteśmy w stanie RAZEM osiągnąć znacznie więcej. Dopełniając tę sentencję stwierdzeniem, że bez marzeń nie ma radości, twórczości, postępu i uniwersytetu, uzyskujemy możliwie najkrótsze podsumowanie trzech lat mojej kadencji na stanowisku rektora.
Muszę przyznać, że jestem niezwykle dumna z naszego uniwersytetu oraz z tego, czego dokonaliśmy w ostatnich latach, w których zmagaliśmy się z różnymi wyzwaniami i trudnościami, jakie przyniosły ogólnoświatowe wydarzenia. Dzięki wytężonej pracy i wielkiemu zaangażowaniu udało nam się jednak wiele osiągnąć, za co serdecznie dziękuję całej społeczności akademickiej oraz wszystkim osobom, a także uczelniom i instytucjom, które z nami współpracowały i nas wspierały.
Bez zaangażowania i kreatywności nie uzyskalibyśmy tytułu Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024. To osiągnięcie napawa dumą nie tylko siedem uczelni publicznych z Katowic, ale cieszy całe środowisko akademickie, a także władze regionu i kraju. Przekonaliśmy siebie i innych, że przez naukę możemy kreować nowe wartości i szanse, możemy budować nową jakość kształcenia, a także tworzyć lepszy świat oraz gospodarkę, a przede wszystkim budować społeczeństwo wiedzy.
W ostatnim czasie – to także dzięki wspólnemu zaangażowaniu rektorów pięciu uczelni ekonomicznych (KRUE), w tym Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach – udało się nam opracować ważny raport dotyczący wpływu nauki i szkolnictwa wyższego na rozwój społeczno-gospodarczy, w tym na PKB. Chociaż zaprezentowane w owym raporcie badania wskazują na wiele niedoskonałości w zakresie finansowania nauki w Polsce i systemie wynagradzania nauczycieli akademickich, mówią o szerzącej się „punktozie”, pogłębiającej się makdonaldyzacji uniwersytetów, to jednak utwierdzają nas w głębokim przekonaniu, że tylko poprzez badania, w tym badania podstawowe, możemy wynieść naszą gospodarkę i całe społeczeństwo na wyższy poziom rozwoju. Nie ma dzisiaj innego sposobu na budowanie innowacyjnej i konkurencyjnej gospodarki, wzrost bezpieczeństwa, poprawę ochrony zdrowia oraz jakości życia ludzi, jak inwestowanie w naukę i szkolnictwo wyższe. Cieszę się również z ogromnego zaangażowania członków społeczności akademickiej w działalność naukową, dydaktyczną, sportową i kulturalną, a także z sukcesów na polu współpracy międzynarodowej, pozyskania prestiżowych akredytacji oraz budowania relacji z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Wychodząc naprzeciw potrzebom rynku pracy, uruchomiliśmy wiele nowych kierunków kształcenia, jak na przykład wdrażany z nowym rokiem akademickim kierunek Analityk finansowy 2.0, zmodyfikowaliśmy także naszą dotychczasową ofertę, która wzbudziła w czasie rekrutacji duże zainteresowanie wśród przyszłych studentów.
Dzisiaj warto wspomnieć o jeszcze jednym wyjątkowym wydarzeniu – o utworzeniu nowego Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Transformacji Regionów w Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach. Dzięki wspólnym inicjatywom i wielkiemu zaangażowaniu nowy rok akademicki rozpoczynamy jako uczelnia z pięcioma wydziałami. Było to możliwe dzięki znaczącemu dorobkowi naukowemu z zakresu gospodarki przestrzennej, środowiskowej i regionalnej, zielonej gospodarki, a także pozycji i rozpoznawalności naszego środowiska zarówno na arenie krajowej, jak i międzynarodowej. Trudno wymienić wszystkie wydarzenia i działania, które obrazują ponadprzeciętne zaangażowanie naszej społeczności akademickiej w sprawy społeczne. Ze wszystkich jestem niezwykle dumna i szczerze za nie dziękuję. Do tej pory ze wzruszeniem wspominam wydarzenia związane z dostojnym jubileuszem 85-lecia uczelni, a także niezapomniany uśmiech, radość i szczerość, które towarzyszyły pierwszemu Rektorskiemu Dniu dla Rodziny. Niezwykle doceniam też wszelkie działania na rzecz zrównoważonego rozwoju naszego regionu oraz kraju. Dzięki wrażliwości naszej społeczności akademickiej, organizacji studenckich i kół naukowych, a także współdziałaniu z Urzędem Miasta Katowice aktywnie promowaliśmy wiele działań proekologicznych oraz mających na celu poprawę jakości życia ludzi.
Nie sposób także nie wspomnieć o niezwykłym zaangażowaniu wspólnoty uczelni na rzecz osób ze szczególnymi potrzebami. Uczyniliśmy naszą infrastrukturę architektoniczną, technologiczną, ale także komunikacyjną ogólnodostępną, ukierunkowaną na potrzeby drugiego człowieka. Zdołaliśmy razem pokonać wiele barier i dzięki wspólnemu zaangażowaniu przeprowadzić wiele prac modernizacyjnych.
Jak podkreśla brytyjski przedsiębiorca Richard Branson, sukces odnoszą ci, którzy odważnie podejmują wyzwania, nie boją się ryzyka, a także uczciwie uczą się na błędach i porażkach. Czasami droga do sukcesu jest trudna i pełna przeszkód, ale prawdziwa determinacja i zaangażowanie prowadzą nas do celu. Nie bójmy się podejmować ryzyka, szukać nowych możliwości i dążyć do realizacji swoich marzeń.
Posiłkując się tą refleksją, pragnę zwrócić się także do studentów i doktorantów, którzy poprzez złożenie przyrzeczenia immatrykulacyjnego rozpoczynają niezwykłą podróż i wyjątkowy czas. Czas pełen wyzwań oraz niezliczonych możliwości, rozwijania umiejętności i pasji. Uniwersytet Ekonomiczny to miejsce otwarte na rozwój młodych talentów. Dlatego gorąco zachęcam Was, drodzy studenci i doktoranci, abyście wykorzystali ten czas nie tylko na zdobywanie wiedzy, ale również na kształtowanie charakteru, rozwijanie empatii, współpracę z innymi oraz wrażliwość i odpowiedzialność społeczną. W dzisiejszym świecie, pełnym złożonych wyzwań, macie niezwykłą szansę stać się prawdziwymi liderami, gospodarzami regionu oraz kraju, a także autentycznymi orędownikami pokoju, wolności i sprawiedliwości. Jako uczelnia będziemy Was wspierać we wszystkich tych szczytnych działaniach.
Serdeczne podziękowania przekazuję także w stronę naszych wspaniałych absolwentów, ambasadorów marki uczelni. Wasze osiągnięcia są niezaprzeczalnym dowodem na to, że uniwersytet kształci nie tylko znakomitych specjalistów, ale także ludzi o wielkim sercu i zaangażowaniu.
Z okazji rozpoczynającego się roku akademickiego 2023/2024 pragnę złożyć wszystkim najserdeczniejsze życzenia i zapewnić o moim nieustającym wsparciu na rzecz uczelni, miasta, regionu oraz Polski. Niech nowy rok akademicki będzie pomyślny, szczęśliwy i wyjątkowy! Wszystkiego dobrego!